Skip to content
  1. Home
  2. /
  3. 3.0. Kolej w Zbąszynku
  4. /
  5. 3.22. Parowozownia Zbąszynek

3.22. Parowozownia Zbąszynek

Parowozownia podczas budowy, przed położeniem torów. Nie ma jeszcze drugiej części hali, postawionej w okresie wojny, od strony dworca rozrządowego obsługiwanej przez "małą" obrotnicę. Do chwili gruntownej przebudowy po pożarze w 1960 roku, konstrukcja hali była drewniana.
Widok od strony "małej" obrotnicy, znajdowała się po przeciwnej stronie hali w stosunku do "dużej", która w dalszym etapie rozbudowy dworca została utworzona w miejscu docelowym. Zdjęcie z lat 1040 - 45, gdy nowa hala z przesuwnicą była już dobudowane.
Zaraz po uruchomieniu dworca towarowego w 1925 roku, oddana była tylko „dolna” jego część, natomiast „górna”, na poziomie której, znajduje się lokomotywownia, znajdowała się wciąż w rozbudowie aż do 1940 roku, gdy parowozownia przybrała swój docelowy kształt, Od początku była czynna wciągarka do zmiany zestawów osiowych, oraz urządzenie myjące systemu Korting. Tuż po oddaniu do eksploatacji dworca towarowego lokomotywownia miała osiem stanowisk dla parowozów, które znajdowały się w południowozachodniej części hali, zanim obiekt rozbudowano od strony dworca rozrządowego. Już od samego początku, hala była przystosowana do dalszej rozbudowy, ogrzewana parą z lokomotyw. Hala tuż po oddaniu miała dwa kanały remontowo rewizyjne. Razem z halą tuż przy południowej hali oddano budynek, na którego parterze znajdowały się biura lokomotywowni, a nad nimi pokoje noclegowe dla drużyn parowozowych spełniające swoją rolę od początku do 1945 roku. W pierwotnym założeniu noclegownia dla maszynistów znajdowała się na końcu ulicy Kosieczyńskiej, jeszcze w chwili otwarcia dworca osobowego dnia 14.08.1930 r obok okazałego budynku był czynny „Gościniec przy dworcu Granicznym”, mający postać baraku. Gdy na przełomie roku 1943/44 na dworcu towarowym, oddano okazały obiekt “pod zegarem”, na którego parterze znajdowały się biura administracji, w tym głównego urzędnika zarządzającego dworcem, a na piętrze urządzono pokoje dla drużyn pociągowych, starą noclegownię przy ulicy Kosieczyńskiej przekształcono w tymczasowy hotel dla pracowników nieetatowych zatrudnionych przy rozbudowie dworca w Zbąszynku.
Pierwotną część hali, obsługiwała tak zwana „mała” obrotnica. Hala lokomotywowni miała konstrukcję żelbetonową z drewnianymi więzarami dachowymi. W czasie wojny halę rozbudowano od strony północnowschodniej, zyskując w ten sposób drugie dwanaście stanowisk, których docelowo było 24, oddano wtedy do użytku „dużą” obrotnicę, która znajdowała się za mostami kosieczyńskimi. w latach 40 tych powstał również “trójkąt do obracania parowozów otaczający obiekt “pod zegarem.Pomiędzy pierwotną a później powstałą połową hali, w jej centralnym miejscu, znajdowała się przesuwnica, która  powstała wraz z rozbudową obiektu od strony północnej w latach 1944/45. 
Stanowisko do załadunku węgla dysponowało koparko – ładowarką czerpakową, obrotowym dźwigiem oraz zasobnikiem węglowym. Tam znajduje się kanał oczystkowy do odżużlania parowozów z odstojnikiem. Cały czas ruchem wokół lokomotywowni zarządzała nastawnia Zk-2 oraz Zk14. 
Zaraz po wojnie, dominującą rolę odgrywała już tylko nowa obrotnica, którą eksploatowano do końca 2000 roku, natomiast ta pierwotna „mała”, odeszła w zapomnienie i z chwilą przebudowy hali po pożarze w 1960 roku, gdy parowozownia w Zbąszynku była gruntownie przebudowana włącznie z postawieniem nowych ścian, miało to miejsce tuż po pożarze drewnianej konstrukcji. Zawalił się dach i mocno ucierpiały oraz spaliły się ściany hali.
Pożar zmusił kolej do rozbiórki ścian i dachu oraz zastąpienia nowymi. Północnowschodnia ściana czołowa również była zupełnie rozebrana i postawiona na nowo. Bramy wjazdowe, lekko zmieniły swoje pierwotne miejsce,  w jej górnej części powstały okna według bieżących wtenczas zapotrzebowań. „Małą” obrotnicę, która już nie była potrzebna, zdemontowano i krótko leżała bliżej, koło czołowej ściany hali. Odbudowa całej parowozowni trwała około trzech lat. Ślad po “małej” obrotnicy ostatecznie zatarto i o niej zapomniano.
W międzyczasie zniknęły widoczne na pierwszym planie kominy wentylacyjne, co nastąpiło z chwilą likwidacji trakcji parowej. Pierwsze pojazdy trakcji spalinowej dotarły do Zbąszynka w 1959 roku, były to lokomotywy ST-43. Wagony spalinowe jeździły do Gubina, Międzyrzecza i Międzychodu.
Fragment planu dworca w Zbąszynku z 1941 roku. Zaznaczona druga obrotnica "mała", znajdująca się po drugiej stronie hali niż główna. Powyższe zdjęcie częściowo ją ukazuje.
Fragment planu dworca w Zbąszynku z 1941 roku.
25.05.2009
Zdjęcie z dnia 25.05.2009. Wybudowaną w latach 80 tych część wraz z przyległymi metalowymi konstrukcjami, rozebrano w listopadzie 2024. 
06.02.2010
06.02.2010

Najbardziej wysunięte w kierunku południowo zachodnim dworca towarowego tory, były  w kształcie trójkąta i służyły do zmiany kierunku jazdy parowozów. Na większości znaczących dworców, „trójkąty” towarzyszyły lokomotywownią, stanowiąc alternatywne zabezpieczenia na wypadek, gdyby obrotnica położona bezpośrednio przy parowozowni uległa awarii. Zdarzało się również, że zimą obrotnica zamarzła a „trójkąt” z uwagi na prostą budowę był wciąż niezawodnym. Na końcu, wierzchołku trójkąta, najdalej od torów rozrządowych w stronę Chlastawy usytuowany był rozjazd, dzięki któremu przekierowywano parowozy na inny tor, drugie ramię trójkąta. Koniec rozjazdu był zabezpieczony kozłem oporowym. Budowa “trójkąta miała miejsce w latach 1944/45, gdy do eksploatacji wdrożono długie parowozy Ty2, niemieszczące się na oddanej z chwilą uruchomienia parowozowni “małej” obrotnicy. “Trójkąt stanowił alternatywę dla nowo oddanej dużej obrotnicy znajdującej się za mostami kosieczyńskimi. Na przełomie lat 1970/80 tych, stały tutaj nieczynne parowozy, pośród których niszczał unikalny Tp3-36, zabrany do remontu w 1986 roku celem ustawienia go jako pomnik, obok peronów. W 2000 roku po trójkącie pozostał już tylko nasyp.
W 1944 roku, pomiędzy „ramionami” „trójkąta”, wkomponowano okazały duży budynek dla służby ruchu, gdzie znajdowała się noclegownia dla drużyn pociągowych oraz pomieszczenia administracji kolejowej. Noclegownię  przeniesiono tu z budynku znajdującego się przy ulicy Kosieczyńskiej a biura znajdujące się od początku przy Kolejowej ustąpiły miejsca pokojom drużyn konduktorskich. Budynek przy ulicy Kolejowej okazał się zbyt małym,  i ciasnym, żeby mógł dalej pełnić swoją pierwotnie założoną  funkcję.

Plan lokomotywowni i okolicy z 1978 roku.
Plan lokomotywowni i okolicy z 1978 roku.
"Trójkąt" do obracania parowozów ujęty na planie z 1944 roku.

Dnia 22.01.1945 w lokomotywowni Neu Bentschen, z obawy przed zajęciem przez Armię Czerwoną, rozpoczęto zbieranie lokomotyw, które łączono w ,,pociągi lokomotywowe” i ewakuowano na zachód Niemiec. Wśród nich znajdowały się następujące lokomotywy z Neu Bentschen

Typ lokomotywyData i numer pociągu ewakuacyjnego
52 4926w dniu 26.01 1945 z pociągiem lok. 5
52 2737w dniu 26.01.1945 z pociągiem lok. 6
52 6777  
38 2050 
38 2129w dniu  27.01.1945 z pociągiem lok. 7

Ilostan lokomotyw w Zbąszynku w chwili uruchomienia dworca

TypIlośćPrzeznaczenie eksploatacyjne
P82Do pociągów osobowych z tenderem
G82Do pociągów osobowych z tenderem
T121Do pociągów osobowych z tenderem
T9.33Do pociągów osobowych z tenderem
G8.115Do pociągów towarowych z tenderem
T145Do pociągów towarowych z tenderem
T16.12Do pociągów towarowych z tenderem

Wszystkich lokomotyw w chwili uruchomienia dworca, w lokomotywowni było 30 sztuk.

Rozkłady jazdy

Galeria: Parowozownia Zbąszynek lata 60-te.

Galeria: Parowozownia Zbąszynek

Galeria: Parowozy na “trójkącie” do zmiany kierunku jazdy w dniu 13.09.1986. Lokomotywy przed halą od strony rozebranej “małej” obrotnicy. Remontowany Tp3-36, na nieczynnym “trójkącie”, zdjęcia z 03.10.1987. Koło nastawni Zk-15 w dniu 23.05.1987. Pierwsze zdjęcia wykonane teleobiektywem 11.05.1986.

sentymentalny.com

Zbąszynek, kolej i ja

Czyli podróż w sentymentalne klimaty

Miłosz Telesiński – Zbąszynek – 2021

Znajdziesz mnie tutaj