3.10. Ewolucja kolei

Ewolucja powstawania połączeń kolejowych w Zbąszynku
w wyniku utworzenia granicy polsko-niemieckiej w 1920 roku.Uwzględnienie tymczasowego połączenia magistrali Berlin – Warszawa z Międzyrzeczem, przez specjalnie utworzoną tymczasową stację Kosieczyn

Mapa topograficzna z 1898 roku, pokazuje, że na linii kolejowej Poznań – Rzepin prowadzi jeszcze szlak jednotorowy. Pomiędzy stacją Szczaniec a Zbąszynem na wysokości, której w 1923 roku powstał Zbąszynek (8,3 kilometra od Szczańca i 5,4 kilometra od Zbąszyna) znajduje się droga prowadząca z Dąbrówki do Zbąszynka (dawniej do Kosieczyna) na której dopiero po rozpoczęciu prac związanych z budową Zbąszynka położono asfalt . W odległości około 1 kilometra od szosy „dąbrowieckiej” w kierunku zachodnim, znajdowała się „mijanka” – peron o długości około 1 kilometra, która funkcjonowała do 1888 roku, to jest do chwili położenia drugiego toru – tor dodatkowy był położony po stronie północnej. W odległości dwóch kilometrów na wschód od szosy tuż przy torze, po jego północnej stronie, znajduje się budynek z czerwonej cegły istniejący już przed 1898 rokiem (linia kolejowa została wybudowana w 1870 roku), który w początkowym okresie spełniał rolę posterunku dróżniczego, w latach 1900 – 1920 posterunku „odstępowego”, natomiast dopiero kiedy w związku z powstałą granicą Polsko – Niemiecką musiano w 1920 roku wybudować odnogę do Międzyrzecza od strony północno – wschodniej poszerzono go o dobudówkę i od tego czasu pełnił on rolę posterunku odgałęźnego w kierunku Międzyrzecza, łącząc ostrym łukiem o długości 1,26 kilometra prostopadle położone względem siebie tory „berliński” z Międzyrzeckim. warto wspomnieć, że opisywany budynek w latach 1870 – 1900 był z drewna, na co się składał brak pieniędzy ubogiego wtedy właściciela tej kolei.

Do chwili, oddania do użytku stacji Zbąszynek a z nim odcinka toru o długości 3,2 km, który połączył nowo powstały dworzec ze starym torem, z Międzyrzecza, prowadzącym zaraz po jego oddaniu w 1885 roku bezpośrednio do Zbąszyna (odległość między Zbąszynem a Dąbrówką wynosiła – 7,2 km.). Kiedy z latach  1923 – 1930 kierunek międzyrzecki połączono ze Szczańcem, na zachód od  czerwonego domku utworzono przystanek osobowy o nazwie KOSIECZYN, który zapewniał komunikację pierwszym mieszkańcom nowopowstającego osiedla aż przez 7 lat..

W rozkładzie jazdy z 1920 roku przystanek Kosieczyn, nie jest jeszcze ujęty, gdyż wzmianka o Zbąszynku miała miejsce dopiero w 1923 roku, natomiast ruch pomiędzy Szczańcem a Dąbrówką odbywał za pośrednictwem świeżo powstałego odcinka toru powstałego w 1920 roku.

Dzięki świeżo utworzonemu połączeniu Świebodzin miał połączenie z Międzyrzeczem, który pełnił wtenczas rolę miasta powiatowego, co oszczędziło Niemcom dodatkowych komplikacji, związanych z wjazdem Niemców na terytorium obcego państwa celem dotarcia do Międzyrzecza. Ponieważ po stronie Polskiej wjazd do Międzyrzecza nie stał się już nie potrzebny, stary wjazd od strony Zbąszyna zdemontowano już w 1920 roku Tymczasowy przystanek nosił nazwę położonego dalej terytorialnie Kosieczyna, natomiast położonej niedaleko terytorialnie wioski Dąbrówka, ponieważ gruntu pod budowę Zbąszynka został udostępniony przez Kosieczyn i Chlastawę. Tymczasowy przystanek osobowy funkcjonował 7 lat, tj. od 1923 do 1930 roku. Wyżej wspomniany przystanek Kosieczyn był położony 8,3 kilometra od Szczańca w kierunku wschodnim, przylegając od strony zachodniej do szosy, która z początku jeszcze jako droga (asfalt położono dopiero w latach dwudziestych) łączyła wioski Kosieczyn i Dąbrówkę, natomiast. Dzisiaj łączy ona jedynie Dąbrówkę ze Zbąszynkiem. Torowisko opisywanej stacyjki rozciągało się na długości jednego kilometra.

Ostatni pociąg po tymczasowo powstałym łuku przejechał 14. 08. 1930 roku. Tuż koło wspominanego budynku, w roku 1923 położono tory bocznicowe, oraz utworzono bazę rozładunkową niezbędną przy budowie świeżo powstającego dworca i miasta granicznego, jakim był, Zbąszynek. Tuż obok wyżej wspomnianego budynku ceglastego, po jego wschodniej stronie prostopadle do torów przechodzi droga, która dawniej łączyła bezpośrednio Chlastawę z Dąbrówką, natomiast po oddaniu Zbąszynka prowadzi tylko z Dąbrówki do Zbąszynka. Pomiędzy wspomnianą drogą a szosą dąbrowiecką powstało niemieckie osiedle jakim jest Zbąszynek. W miejscu, gdzie wymieniona droga od strony Zbąszynka dochodziła do traktu kolejowego, tuż przed torowiskiem tymczasowej stacji Kosieczyn, po jej prawej i lewej stronie znajdowały się żelbetonowe słupki pełniące kiedyś rolę informacyjnych. Pierwotne połączenie trasy Poznań – Berlin z Międzyrzeczem miało miejsce przez Zbąszyń. Linię Zbąszyń – Międzyrzecz o łącznej długości 31,26 kilometra, oddano do użytku – 01. 06 . 1885. Z chwilą połączenia Zbąszynka z Międzyrzeczem 14. 08. 1930 roku, nowo wybudowanym odcinkiem toru, wyżej wspomniane połączenie stało się niepotrzebne, przystanek Kosieczyn zamknięto, natomiast łuk łączący główny trakt kolejowy z Międzyrzeczem rozebrano.

Stary tor ” berliński ” został przecięty w poprzek, nowopowstałym odcinkiem łączącym Zbąszynem z Międzyrzeczem, i ostatecznie rozebran. Towarową część dworca oddano do eksploatacji w pierwszej kolejności, w odróżnieniu od dworca osobowego, który utworzono później z uwagi na drugorzędną jego rolę w porównaniu do konieczności przewozu towarów niezbędnych dla funkcjonowania gospodarki Niemiec. Powyższe potwierdzają zewnętrzne elewacje budynków (nastawni), które w obrębie dworca towarowego wykonane są z cegły klinkierowej w odróżnieniu od ścian obiektów usytuowanych na terenie części osobowej gdzie widnieją już jako otynkowane. Dworzec towarowy obsługiwany jest przez następujące nastawnie: ZK-2, – zamkniętą w roku 2004, ZK–11, ZK-12 – nieczynna – do dziś widnieje na niej przebijający niemiecki napis ” Neu Bentschen, ZK-13 – leżącą w centrum dworca rozrządowego, obsługującą górkę rozrządową, ZK-14 – nieczynna, ZK-15, ZKB – dysponująca towarowa, która jak na ówczesne czasy wyposażona była w wysoko uszeregowane wyposażenie techniczne. Osobowa część dworca jest obsługiwana przez następujące nastawnie: ZK-1, ZKA – dysponująca osobowa. Postępująca od niedawna stopniowa likwidacja nastawni ma związek z posuwającą się do przodu agonią kolei oraz stopniowym ograniczaniem zakresu czynności dworca. Od strony Zbąszynia wjazd na teren dworca osobowego odbywa się za pośrednictwem posterunku odgałęźnego (nastawni) „CHLASTAWA” , której elewacja zewnętrzna podobnie jak pozostałych tego typu obiektów występujących w obrębie dworca osobowego jest otynkowana,

Powyższe potwierdza, że wykonano ją jednocześnie z pozostałymi obiektami powstałymi w drugim etapie budowy dworca. Podobnie z kierunku ze Świebodzina taką samą rolę odgrywa posterunek „DĄBRÓWKA”. Oddzielnym tematem jest nieczynna od 1945 roku nastawnia położona na końcu części północno-wschodniej dworca towarowego, która zaraz po wojnie była oznaczona jako ZK-10. Jeszcze dzisiaj na jej bocznej elewacji bez trudu możemy dostrzec duży, wyraźny, spełniający identyczną rolę skrót literowy „Ngn” (Neu Bentschen guter nord), co w przetłumaczeniu z niemieckiego oznacza „Zbąszynek północny towarowy”. W obrębie jej działania odbywał się tak zwany rozrząd płaski, który charakteryzuje się tym, że formowanie pociągów towarowych odbywa się bez uczestnictwa górki rozrządowej. Miało to miejsce jeszcze przed oddaniem eksploatowanej do dzisiaj górki rozrządowej. Podczas wzmożonych przewozów towarowych, krótki czas zarówno tutaj jak i w obrębie działania nowej górki rozrządowej, ruch odbywał się jednocześnie. Około jednego kilometra w kierunku północno – wschodnim jeszcze do niedawna można było dostrzec zachowany dwuramienny sygnał charakterystyczny dla miejsca gdzie odbywa się rozrząd, co potwierdza, że powyższe przypuszczenia są zgodne z ówczesnym stanem rzeczywistym. Wyżej wspomniany znak był tutaj starej generacji. Na terenie obecnej górki rozrządowej sygnał spełniający wspomnianą rolę jest już „nowoczesny„, tj. świetlny.